Hep “İyi” Hissetmek Zorunda Mıyız?
Modern dünyada ilginç bir kültürel beklenti oluştu:
İnsanların yalnızca iyi olması değil, aynı zamanda sürekli iyi görünmesi bekleniyor.
“İyi olmak” uzun süre bir haldi.
Bugün ise bir beklenti.
Günlük dilde, iş hayatında, sosyal medyada ve kişisel gelişim söylemlerinde aynı sessiz varsayım dolaşıyor:
İyi hissetmelisin.
Güçlü görünmelisin.
Olumsuz duygularını fazla göstermemelisin.
Bu beklenti çoğu zaman büyük cümlelerle değil, küçük reflekslerle kendini gösteriyor. “Nasılsın?” sorusuna otomatik verilen cevaplarda, bir an durup gerçekten ne hissettiğimizi kontrol etmeden konuşmamızda. İyi hissetmediğimizi söylemenin ortamı bozacağına dair sessiz bir anlaşma var sanki. Böylece duygularımızı paylaşmadan önce, onları ortama uygun hale getiriyoruz.
Üzgün olmak, kararsız hissetmek ya da sadece “iyi hissetmemek” artık geçici bir insan hali olarak değil, hızla düzeltilmesi gereken bir aksaklık gibi algılanıyor. Psikolojide bu duruma emotional suppression deniyor: duyguların bastırılması. Ama bastırılan şey yalnızca duygu değil; insanın kendi iç deneyimine verdiği alan.
Pozitifliğin bu kadar yüceltildiği bir çağda yaşıyoruz ki, iyimserlik çoğu zaman bir tercih olmaktan çıkıp bir zorunluluğa dönüşüyor. Forced optimism — zorunlu iyimserlik — özellikle iş hayatında ve “iyi yaşam” anlatılarında görünmez bir norm gibi işliyor. Her şeye rağmen pozitif kalamıyorsan, sorun sende varsayılıyor.
Kişisel gelişim dili de bu baskıyı istemeden besliyor. “Her şey senin bakış açınla ilgili”, “negatif düşünme”, “enerjini yükselt” gibi iyi niyetli cümleler, zamanla duygusal deneyimlerin çeşitliliğini daraltıyor. Olumsuz hissettiğimizde, hissettiğimizi anlamak yerine onu hızla dönüştürmeye çalışıyoruz. Oysa her duygunun hemen olumlu bir karşılığa çevrilmesi gerekmez.
Bu noktada daha derin bir çerçeve devreye giriyor: the hedonic imperative.
Yani mutlu olma zorunluluğu fikri. Modern dünyada mutluluk, arzu edilen bir duygu olmaktan çok, ulaşılması gereken bir standart haline gelmiş durumda. Mutluysan yolunda gidiyorsun. Değilsen, üzerinde çalışman gereken bir şey var demektir.
Bu bakış açısı, olumsuz duygularla ilişkimizi de kökten değiştiriyor. Hüzün, yorgunluk, bıkkınlık, endişe gibi deneyimler giderek patolojikleştiriliyor (pathologizing negative emotions). Her duygu bir tanıya, her dalgalanma bir “problem”e aday oluyor. Oysa bazı duygular tedavi edilmez; yaşanır, anlaşılır ve geçer.
İş hayatında bu baskı daha da görünür hale geliyor. “İyi hissetmek” yalnızca kişisel bir durum değil, aynı zamanda bir performans göstergesi. Verimliysen iyisin. Uyumluysan iyisin. Sistemi aksatmıyorsan iyisin. Böylece iyi hissetmek, insanın iç dünyasına ait bir deneyim olmaktan çıkıp, dış dünyaya sunulan bir kanıta dönüşüyor.
Bu durumun ironik bir sonucu var:
Herkes iyi görünmeye çalıştıkça, kimse gerçekten iyi olamıyor.
Psikoloji literatürü uzun zamandır şunu söylüyor: Duygular bastırıldığında kaybolmaz; biçim değiştirir. Bastırılan üzüntü bedende gerginlik olarak, bastırılan kaygı tükenmişlik olarak, bastırılan öfke ise sessiz bir kopuş olarak geri döner. Yani “iyi olma” çabası, çoğu zaman insanı kendisinden daha da uzaklaştırır.
Burada önemli bir ayrım var. Pozitiflik başlı başına bir sorun değil. Sorun, pozitifliğin zorunlu hale gelmesi. Gerçek pozitiflik, zor olanı inkâr etmez; onu kabul ederek ilerler. Toksik pozitiflik ise gerçeği yumuşatmaz, görünmez kılar.
İyi olmamak ise çoğu zaman yanlış anlaşılıyor. Sanki iyi hissetmediğimiz her an, kontrolü kaybettiğimiz, dağıldığımız ya da geriye gittiğimiz bir ana işaret ediyormuş gibi. Oysa insan zihni doğrusal çalışmaz. Bazen durmak, yavaşlamak ya da iyi hissetmemek; ilerlemenin değil, farkındalığın bir parçasıdır.
Belki de asıl soru şu:
Her zaman iyi hissetmek mi istiyoruz, yoksa gerçek hissetmek mi?
Bazen iyi hissetmemek bir eksiklik değildir. Bazen bu, bedenin ve zihnin “burada bir şey var” deme biçimidir. Modern hayatın hızına ayak uyduramayan bir zayıflık değil, aksine gerçeklikle temas halinde olmanın bir işaretidir.
Ve belki de en sakin ama en güçlü cümle şudur:
İnsan olmak, her zaman iyi olma zorunluluğu değildir.
Bu yazı ilk olarak Hülya Konar tarafından Medium platformunda yayınlanmıştır. FonksiyonelYaşam okurları için güncellenerek yeniden paylaşılmıştır. Yazının Medium versiyonuna buradan ulaşabilirsiniz. ↓
