İvan Gonçarov’un “Oblomov” adlı romanında, Oblomov bir sabah çiftliğinin işleri üzerine düşünmek ve tasarladığı düzenlemeleri yazmak için yataktan kalkmaya niyet eder. Yarım saat boyunca bu niyetle yatağında kalır, ardından kahvaltısını orada yapıp işlerini uzanarak düşünmeye karar verir. Çayını içtikten sonra doğrulur ve terliklerine bakar. Bir ayağını yataktan aşağı sarkıtmaya yeltenir, fakat hemen geri çeker. Saat dokuz buçuğu çalınca telaşlanarak kalkıp işe başlaması gerektiğini yüksek sesle söyler. Yine de yataktan kalkmaz ve yeniden hizmetçisi Zahar’a seslenir.
İnsan, bazen kendisine iyi gelmeyen bir hayatı sırf alıştığı için sürdürür. Bir ilişkiyi, bir düşünceyi ya da bir yaşayış biçimini bırakmak, kendisi hakkında bildiklerini de yeniden sorgulamasını gerektirebilir. Tanıdık bir sıkıntının içinde neyle karşılaşacağını bilir, başka bir hayatın nasıl olacağını ise kestiremez. Bu yüzden bir şeylerin değişmesini isterken, farkında olmadan her şeyin aynı kalmasına da tutunabilir. İnsan bazen huzurunu değil, alıştığı huzursuzluğu korur.
Bir roman karakterinin yataktan kalkmakta zorlanmasıyla başlayan bu anlatı, aslında hepimizin zaman zaman karşılaştığı bir soruya uzanıyor: İnsan, kendisine iyi gelmeyen alışkanlıklarından neden bu kadar zor vazgeçiyor?
Türk Dili ve Edebiyatı öğretmeni ve yazar Tolga Acaroğulları, kelimelerin kökenine duyduğu merakı, edebî eserlerden hareketle yaptığı insan odaklı yorumları ve Kelime Arkeolojisi adlı kitabıyla farklı alanları bir araya getiriyor. Fonksiyonel Yaşam’ın İŞİN UZMANI söyleşisinde Acaroğulları ile öğretmenlikten yazarlığa uzanan yolculuğunu, edebiyatın duygularımızı anlamadaki rolünü ve gündelik yaşamını konuştuk.
FY: Sizi sosyal medyada edebî eserlerden hareketle yaptığınız yorumlarla tanıyanlar var. Peki kitapların, kelimelerin ve sınıfın dışında Tolga Acaroğulları nasıl biri? Kendinizi nasıl anlatırsınız?
Tolga Acaroğulları: Kendimi meraklı, araştırmayı ve bir şeylerle uğraşmayı seven biri olarak tanımlayabilirim. Bir şeyin nasıl yapıldığını, nereden geldiğini veya neden öyle olduğunu öğrenmek hoşuma gidiyor. İlgi alanlarımın çeşitliliği de sanırım bu meraktan kaynaklanıyor. Etimolojiden sanat tarihine, dinler tarihinden ahşap işçiliğine kadar uzanan farklı alanlarla ilgileniyorum. Dışarıdan bakıldığında birbirinden uzak görünebilirler; ancak benim için hepsinin ortak noktası, keşfetmenin ve öğrenmenin verdiği keyif.
Örneğin evimde ahşapla uğraştığım küçük bir atölyem var. Ellerimle bir şeyler üretmek, bir malzemenin üzerinde çalışmak bana iyi geliyor. Ahşapla uğraşırken bütün dikkatinizi yaptığınız işe vermeniz gerekiyor. Sabırlı olmayı, bazen yaptığınız bir şeyi yeniden denemeyi öğreniyorsunuz. Ben bu uğraşın yalnızca sonucunu değil, sürecini de seviyorum.
Spor da hayatımda önemli bir yer tutuyor. Evimde bunun için ayırdığım özel bir alan var. Sanırım beni tanımak isteyen birine bu yönlerimden de söz etmek isterim. Çünkü okuyan, yazan ve ders anlatan Tolga’nın yanında; ahşapla uğraşan, spor yapan ve yeni bir şey öğrendiğinde heyecanlanan bir Tolga daha var.

FY: Türk Dili ve Edebiyatı öğretmenliği, farklı kuşakların düşünme ve kendilerini ifade etme biçimlerine yakından tanıklık etmenizi sağlıyor. Öğrencilerinizden öğrendiğiniz, hayata bakışınızı değiştiren bir şey oldu mu?
Tolga Acaroğulları: Evet, elbette. Öğrencilerimin bana öğrettiği en önemli şeylerden biri, insanlar hakkında ne kadar çabuk hüküm verebildiğimizi fark etmek oldu. Sınıfta sessiz kalan bir öğrenciyi ilgisiz olarak değerlendirmek kolaydır. Oysa o sessizliğin ardında yanlış bir şey söyleme kaygısı, anlaşılmayacağını düşünmek ya da o gün yaşadığı bir sıkıntı olabilir. Bir insanın dışarıdan görünen davranışıyla kendi içinde yaşadıkları arasında ne kadar büyük bir mesafe bulunabileceğini öğretmenlik sayesinde daha iyi anlıyorsunuz.
Bu farkındalık, hayata bakışımı da etkiledi. Artık bir davranışla karşılaştığımda, onun ne anlama geldiğini hemen bildiğimi düşünmek yerine, henüz bilmediğim yönlerini merak etmeye çalışıyorum. Ayrıca sınıfta bir öğrenciye konuşma fırsatı vermekle onun kendisini gerçekten rahatça ifade edebilmesini sağlamak arasında önemli bir fark var. Bazen sözünü bitirmesini beklemek, düşüncesini hemen düzeltmeye çalışmamak ve söylediklerini ciddiyetle dinlemek gerekiyor.
Öğrencilerim sayesinde dinlemenin de en az konuşmak kadar emek isteyen bir beceri olduğunu daha iyi anladığımı düşünüyorum.

FY: Öğretmenlik ve yazarlık birbirini besleyen iki alan. Sizin yazma yolculuğunuz nasıl başladı? Bir gün kendi kitabınızı yayımlayacağınızı hep biliyor muydunuz, yoksa zaman içinde gelişen bir süreç miydi?
Tolga Acaroğulları: Öğretmenliğin yazmaya katkısını, insanın düşüncelerini başkalarıyla paylaşırken onları yeniden gözden geçirmesinde görüyorum. Bir metni sınıfta ele alırken onu nasıl anladığınızı ve neden önemsediğinizi de anlatmanız gerekiyor. Bazen bir düşünceyi açıklamaya çalışırken üzerinde biraz daha durmanız gerektiğini fark ediyorsunuz. Yazmanın da buna benzer bir tarafı var. Düşüncelerinizi cümlelere dökerken onları yeniden tartıyor, farklı açılardan değerlendiriyorsunuz. Benim için öğretmenlikle yazarlığın birbirini beslediği noktalardan biri de bu.
Aslında yazmaya bir romanla başladım. Arkadaşım Dr. Barış Narin ile birbirimizi sürekli yazmaya teşvik ederdik. Yazarlık yolculuğumdan söz ederken onun desteğini de özellikle anmak isterim. Daha sonra öğretmen arkadaşlarımla yaptığımız sohbetlerde Kelime Arkeolojisi fikri ortaya çıktı. Bu fikir beni o kadar heyecanlandırdı ki üzerinde çalıştığım romanı yarım bırakarak bu kitaba yöneldim. Böylece arkadaşlarımla paylaştığım bir merak, ilk yazmaya başladığım çalışmanın önüne geçti ve yayımlanan ilk kitabıma dönüştü.
Dolayısıyla benim için yazarlık, başından itibaren planlanmış bir yolculuktan çok, zaman içinde şekillenen bir süreç oldu. Yazmaya başladığım metinle okurun karşısına çıktığım ilk kitap birbirinden farklıydı. Okumak, öğretmek, dostlarımla sohbet etmek ve yazmak bu süreçte hep iç içe geçti. Kelime Arkeolojisi’nin ortaya çıkışını da bütün bu deneyimlerin bir sonucu olarak görüyorum.
FY: Anton Çehov’un “Acı” öyküsünden hareketle, insanın bazen öğütten çok dinlenilmeye ihtiyaç duyduğunu anlatan bir paylaşım yapmıştınız. Sizce edebiyat, gündelik hayatta farkına varamadığımız duygularımızı anlamamıza nasıl yardımcı oluyor?
Tolga Acaroğulları: Bence edebiyat, hissettiğimiz ancak anlatmakta zorlandığımız duygulara bir dil kazandırıyor. Gündelik hayatın içinde bazen yalnızca “Canım sıkkın.” deyip geçiyoruz. Oysa bu sıkıntının ardında kırgınlık, özlem, hayal kırıklığı ya da anlaşılma ihtiyacı olabilir. Bir öyküde, bir karakterin davranışında veya söyleyemediği bir sözde kendi duygularımızla karşılaşabiliyoruz. Böyle anlarda kendimize anlatamadığımız bir şeyi, başkasının hikâyesinde tanımak mümkün oluyor. Bazen okuduğumuz bir sayfanın üzerinde uzun uzun durmamızın nedeni de bu sanırım. O satırlar, hayatımızda henüz adını koyamadığımız bir yere dokunuyor.
Anton Çehov’un Acı öyküsünde İona’nın atına derdini dökmesi, benim için bunun en güçlü örneklerinden biri. İona, oğlunun öldüğünü biliyor; ancak yaşadığı kaybı anlatma ihtiyacı devam ediyor. Ben bu sahnede, insanın başına gelen bir olayı bilmesiyle onu içselleştirebilmesi arasındaki mesafeyi görüyorum. Öyküyü okurken kendi hayatımızda tekrar tekrar anlatmak istediğimiz olayları, dinlenmediğimizde hissettiğimiz kırgınlığı veya zamanla neden sustuğumuzu düşünmeye başlayabiliyoruz. Böylece bir karakteri anlamaya çalışırken aslında kendi ihtiyaçlarımızı da fark ediyoruz. Belki o güne kadar kendimize bile açıkça söyleyemediğimiz bir gerçeği görüyoruz: Bazen tek istediğimiz, birinin bizi acele ettirmeden, sözümüzü bitirene kadar dinlemesi.
Edebiyatın bize sunduğu düşünme zamanı da çok kıymetli. Gündelik hayatta bir duyguyu yaşarken hemen karşılık vermemiz, karar almamız veya hayatımıza devam etmemiz gerekebiliyor. Oysa okurken durabiliyoruz. Bir karakterin çelişkilerini, kendisine bile itiraf edemediklerini takip ederken kendi içimizdeki karmaşaya da biraz daha sabırla yaklaşabiliyoruz. Ben edebiyatın özellikle bu yönünü önemsiyorum. Çünkü insan, duygularını anlamaya çalışırken kendisine karşı daha dikkatli ve daha dürüst olma imkânı buluyor.
FY: Vladimir Bartol’un Alamut romanından yola çıkarak, hatıraların ve küçük nesnelerin insan hayatındaki anlamına dikkat çekmiştiniz. Sizce bazı anılarımızı ve eşyalarımızı bırakmak neden bu kadar zor? Sizin de sakladığınız, başkaları için sıradan ama sizin için özel bir anlam taşıyan bir eşyanız var mı?
Tolga Acaroğulları: Bence bir eşyayı saklarken onunla bağlantılı bir insanı, bir dönemi, o dönemdeki kendimizi hatırlama imkânını da koruyoruz. Hayat değişiyor, bazı insanlar uzaklaşıyor, aynı duyguyu bir daha aynı biçimde yaşamak mümkün olmuyor. O küçük nesne ise geçmişle aramızda somut bir bağ kuruyor. Onu elden çıkarmak bazen o bağın da zayıflayacağı duygusunu verebiliyor. Alamut’ta İbni Tahir’in, izlerin kaybolacağını düşünerek bir kalıp çıkarmak istemesini bu açıdan anlamlı buluyorum. Yaşadığına inandığı mutluluktan elinde bir şey kalsın istiyor.
Ben de benim için hatırası olan hemen her şeyi saklamaya meraklıyım. Yeğenlerimin benim için çizdikleri ilk resimleri saklarım mesela. O resimlerin benim için değeri, beni düşünüp bir şey çizmiş olmalarında. Aradan ne kadar zaman geçerse geçsin, onların o yaşlarıyla ve aramızdaki ilişkiyle bir bağ taşıyorlar.
Öğretmenliğimin ilk yıllarında öğrencilerimden beni ve öğretmenliğimi değerlendirmelerini isterdim. Benim için yazdıkları kâğıtları hâlâ saklıyorum. Onlarda öğrencilerimin gözünden kendimi görebileceğim, mesleğimin ilk yıllarına dönebileceğim bir kayıt var. O yıllarda sınıfta nasıl bir öğretmen olduğumun, öğrencilerime nasıl ulaştığımın izlerini taşıyorlar. Bugün burada o kâğıtlardan söz ederken bile onları neden sakladığımı daha iyi anlıyorum. İnsan zamanla değişiyor ve geçmişteki hâlini başkalarının cümlelerinde bulabilmek benim için değerli.
FY: Sosyal medyada bir romanın veya öykünün içinden birkaç paragrafta güçlü bir düşünce çıkarıyorsunuz. Bir kitabı okurken sizi asıl etkileyen şey nedir? Hikâyenin kendisi mi, karakterlerin yaşadıkları mı, yoksa satır aralarında bulduğunuz insana dair gerçekler mi?
Tolga Acaroğulları: Beni en çok, insan hakkında bildiğimi sandığım bir şeyi yeniden düşündüren sahneler etkiliyor. Bu da çoğu zaman hikâyenin, karakterlerin ve anlatımın birlikte kurduğu bir etki. Bir karakterin verdiği karar kadar, o kararı kendisine nasıl açıkladığını da merak ediyorum. Kendisine neyi itiraf edebildiği, neyin üzerini örttüğü, duygularıyla davranışları arasında nasıl bir ilişki olduğu ilgimi çekiyor. İnsanın çelişkileri edebiyatta beni en fazla düşündüren şeylerden biri.
Bazen çok küçük bir an buna yetebiliyor. Söylenemeyen bir söz, ertelenen bir konuşma, birinin karşısındakinden beklediği ama dile getiremediği bir şey… Hikâyenin içinde o ana gelene kadar karakteri tanıdığımız için, davranışının ağırlığını hissediyoruz. Anlatımın gücü de burada önemli. Yazarın seçtiği ayrıntı, bir konuşmanın nerede kesildiği, neyin açıkça söylenip neyin okura bırakıldığı, o sahnenin üzerimizdeki etkisini belirleyebiliyor. Benim için bir metnin nasıl anlattığı da anlattığı şey kadar değerli.
Sosyal medyadaki paylaşımlarımda da böyle anlardan hareket ediyorum. Bir sahnenin düşündürdüklerini, gündelik hayatta karşılığını bulabileceğimiz bir insanlık hâliyle birlikte ele alıyorum. Okurun kendi deneyimiyle o sahne arasında bir bağ kurabilmesini önemsiyorum. Bir davranışımızı, bir kırgınlığımızı ya da kendimize bile açıklamakta zorlandığımız bir isteğimizi düşünmeye başlamamız bana değerli geliyor. Sanırım okurken de en çok bunun peşindeyim. Kitabı kapattıktan sonra aklımda kalan, insanlara ve kendime bakışımı biraz daha dikkatli hâle getiren anların.
FY: Kelime Arkeolojisi oldukça dikkat çekici bir isim. Kelimelerin geçmişine duyduğunuz merak nasıl başladı? Bu merakı bir kitaba dönüştürme fikri hangi aşamada ortaya çıktı?
Tolga Acaroğulları: Kelimelere duyduğum merakın başlangıcı ilkokul yıllarına uzanıyor, diyebilirim. Okumayı öğrendiğim günden bu yana okumayı neredeyse hiç bırakmadım. Çocukken kitaplarda karşılaştığım, anlamını bilmediğim sözcükleri sürekli anneme sorardım. O da bildiği kadarıyla sorularımı yanıtlamaya çalışırdı. Kelimelerin üzerinde durmak, anlamlarını öğrenmek o dönemde hayatımın bir parçası olmaya başladı. Zamanla büyüyen bu ilgi, beni Türk Dili ve Edebiyatı bölümünü okumaya yöneltti.
Kelime Arkeolojisi’nin fikri ise öğretmen arkadaşlarım Ali Ece ve Tuncay Kızılaslan’la yaptığımız sohbetlerde doğdu. Bunun üzerine üzerinde çalıştığım romanı yarım bırakarak bu kitaba yöneldim. Çocukluğumda sözcüklerin anlamlarını sorarak başlayan merakım, onların geçmişini araştırdığım bir çalışmaya dönüştü. Kitabın adındaki “arkeoloji” de bu uğraşla örtüşüyor. Bir kelimenin geçmişine doğru ilerlemek, onun zaman içinde taşıdığı izleri araştırmak benim için heyecan verici. Küçükken anneme sorduğum sorularla ilk kitabım arasında böyle bir bağ olması da kitabı benim gözümde ayrıca anlamlı kılıyor.

FY: Kitabınızın alt başlığında “Etimoloji Hurafeleri” ifadesi yer alıyor. Günlük hayatta kökenini yanlış bildiğimiz, öğrendiğinizde sizi de şaşırtan bir kelimeyi okuyucularımızla paylaşır mısınız?
Tolga Acaroğulları: Buna “kanguru”yu örnek verebilirim. Bu kelimenin kökeniyle ilgili çok yaygın ve ilk duyulduğunda kolayca inanılabilecek bir hikâye anlatılıyor. Hikâyeye göre James Cook ve beraberindekiler, Avustralya’da gördükleri hayvanın adını yerli halka soruyor. Karşılarındaki kişi, sorulanı anlamadığı için kendi dilinde “Seni anlamıyorum.” ya da “Bilmiyorum.” diye cevap veriyor. İngilizler de bu cevabı hayvanın adı sanarak kaydediyor. İçinde bir karşılaşma, bir yanlış anlaşılma ve beklenmedik bir sonuç bulunduğu için insanın aklında kalıyor. Fakat bu anlatı, kelimenin gerçek kökenini yansıtmıyor.
Kelimenin kaynağı, Avustralya’nın kuzeydoğusunda konuşulan Guugu Yimithirr dilindeki “gangurru” sözcüğü. Bu sözcük, o dilde belirli bir kanguru türünün adı olarak kullanılıyor. Dolayısıyla hayvanın adının bir anlaşılmama ifadesinden doğduğu iddiası doğru değil. Burada bir yerli dilinden İngilizceye alınmış, zamanla başka dillere de yayılmış bir hayvan adı var. Bu ayrıntıyı önemsiyorum, çünkü kelimenin kökenini araştırırken hangi dilde, hangi anlamda kullanıldığını belirlemek gerekiyor. Genel bir “yerli dilinde böyle söylenmiş” açıklamasıyla yetindiğimizde, araştırılması gereken asıl bilgiyi gözden kaçırabiliyoruz.
Üstelik kelimenin kullanımına ilişkin tarihî kayıtlar da bulunuyor. James Cook’un yolculuğuna katılan doğa bilimci Joseph Banks, 12 Temmuz 1770 tarihli günlüğünde sözcüğü “kanguru” biçiminde kaydetmiş. Cook da 4 Ağustos tarihli kaydında hayvanın yerli halk tarafından “kangooroo” veya “kanguru” diye adlandırıldığını belirtmiş. Bu kayıtlar, sözcüğün o dönemde hayvanın adı olarak öğrenilip yazıya geçirildiğini gösteriyor. Kelimenin ait olduğu dil üzerine yapılan çalışmalar da “gangurru”nun bir kanguru türünü adlandırdığını doğruluyor. Köken açıklamasını bu tarihî ve dilsel veriler üzerine kurabiliyoruz.
Bu örnekte beni düşündüren, güzel kurulmuş bir hikâyenin ne kadar kolay bilgi olarak benimsenebildiği. Bir açıklamayı hatırlamak kolay olduğunda, onu başkasına anlatmak da kolaylaşıyor. Fakat anlatırken çoğu zaman o bilginin nereden geldiğini sormayı unutabiliyoruz. Kitabımın “Etimoloji Hurafeleri” bölümünde bu soruyu önemsedim. Bir kelimenin geçmişi hakkında söylenenleri, sözlüklerin, tarihî kayıtların ve dil araştırmalarının gösterdikleriyle karşılaştırmak istedim. Okurun da böyle bir hikâyeyle karşılaştığında merakını koruyarak kaynağını araştırmasını değerli buluyorum.
FY: Bugün sosyal medya, kelimeleri ve düşünceleri çok hızlı tükettiğimiz bir alan haline geldi. Bir edebiyat öğretmeni ve yazar olarak, bu hızın insanların okuma alışkanlıklarını ve kendilerini ifade etme biçimlerini nasıl etkilediğini düşünüyorsunuz?
Tolga Acaroğulları: Benim en çok önemsediğim mesele, bir metinle ne kadar süre kesintisiz ilgilenebildiğimiz. Sosyal medyada birkaç dakika içinde çok farklı konular arasında dolaşabiliyoruz. Bir haberi okurken başka bir paylaşım dikkatimizi çekiyor, ardından bir mesaja geçiyoruz. Okuma sırasında bu tür kesintiler, metindeki düşünceler arasında bağ kurmayı ve okuduklarımızı bütünlüklü biçimde kavramayı güçleştirebiliyor. Bir roman ise bizden karakterini tanımamızı, bazen onun ne yapacağını hemen anlayamamayı, hikâyenin gelişmesini beklemeyi istiyor. Öğretmen olarak bu bekleme ve metnin üzerinde durabilme sabrını değerli buluyorum. Bir cümleyi yeniden okumak, anlamını araştırmak, ilk yorumumuzu değiştirmek de okumanın bir parçası.
Kendimizi ifade etme konusunda da hızın bir baskı oluşturabildiğini düşünüyorum. Bir düşünceyi henüz yeterince tartmadan paylaşabiliyoruz. Cümlemizin dikkat çekmesini isterken gerekçesini açıklamaya, tereddütlerimizi söylemeye daha az yer ayırabiliyoruz. Benim burada kaygı duyduğum şey, kendi düşüncemizin inceliklerini kaybetmek. Çünkü insan bir konuda kararsız olabilir, aynı anda birbirine zıt duygular yaşayabilir, fikrini zamanla değiştirebilir. Bunları anlatmak da emek istiyor. Kullandığımız sözün yaşadığımız duyguyu ne kadar karşıladığını düşünmeye ihtiyacımız var. Özellikle bir yazar olarak, cümleyi yayımlamadan önce yeniden okumanın bu yüzden önemli olduğunu düşünüyorum.
Sosyal medyanın edebiyatla karşılaşmak için sunduğu imkânı da önemsiyorum. Ben de bu alanda kısa metinler paylaşıyorum. Birkaç paragraf, okurun bir eseri merak etmesine veya kendi hayatındaki bir mesele üzerinde düşünmesine vesile olabilir. Kısa bir metnin taşıyabileceği anlam çok büyük olabilir. Paylaşımlarımda kurmak istediğim ilişki de bu. Öğretmenlik açısından ise okuduğunu kendi cümleleriyle anlatabilmek, bir yorumu metindeki ayrıntılarla gerekçelendirmek ve karşılaşılan bilginin kaynağını değerlendirmek üzerinde durulması gereken beceriler. Dijital ortamda okurken de bunlara ihtiyaç duyuyoruz. Okumaya ayırdığımız zamanın içinde, hemen bir sonuca varmak zorunda olmadığımız anlar da bulunmasını isterim.
FY: Gün boyunca öğrencilerle iletişim kurmak, okumak, araştırmak ve yazmak zihinsel olarak oldukça yoğun bir tempo gerektirebilir. Siz zihninizi nasıl dinlendiriyorsunuz? Düşünmeyi, üretmeyi ve sürekli bir şeylerle meşgul olmayı bir süreliğine bırakabildiğiniz anlar oluyor mu?
Tolga Acaroğulları: Açıkçası, zihnimi tamamen dinlendirebildiğimi söylemek zor. Merak ettiğim bir şey olduğunda kendimi yine onun peşinden giderken, anlamaya çalışırken buluyorum. Bundan keyif alıyorum ama sevdiğim uğraşların içinde de yorulabildiğimi kabul ediyorum. Bazen durabilmek, bir süre hiçbir şeyi çözmeye ya da anlamlandırmaya çalışmamak da gerekiyor. Bunu her zaman başarabildiğim söylenemez, yine de dinlenmek için kendime bir gerekçe bulmak zorunda olmadığımı düşünüyorum. O yüzden kendime biraz boşluk bırakabilmeyi de önemsiyorum, her anı doldurmaya çalışınca dinlenmek de başka bir işe dönüşüyor.
FY: Günümüzde pek çok insan zihinsel yorgunluktan, dikkat dağınıklığından ve kendine zaman ayıramamaktan söz ediyor. Sizin gündelik yaşamınızda dengeyi korumanıza yardımcı olan alışkanlıklar neler? Örneğin yürüyüş, sessizlik, müzik, doğada vakit geçirmek ya da kendinize ayırdığınız küçük molalar…
Tolga Acaroğulları: Bazen kulaklığımı takıp tek başıma yürüyüşe çıkıyorum. Biraz hava almak, çevreme bakarak yürümek bana iyi geliyor. Kafamdaki düşünceler hemen susmuyor elbette ama yürürken günün yorgunluğundan biraz uzaklaştığımı hissediyorum. Herhangi bir yere yetişmeden, kendi hâlimde yürüyebildiğim o zamanı seviyorum.
Yalnız yaşıyorum ve yemek yapmaktan da keyif alıyorum. Kendim için bir yemek hazırlamak, mutfakta onunla uğraşmak hoşuma gidiyor. Bir şeyleri doğramak, pişmesini beklemek, tadına bakıp biraz daha tuz eklemek… Dikkatim o sırada yaptığım yemeğe geçiyor. Sonra oturup onu yemek de işin güzel tarafı tabii. Kendim için uğraşmış olmak beni mutlu ediyor. Günlük hayatın içinde kendime ayırdığım zaman bazen böyle geçiyor.
FY: Fonksiyonel Yaşam ‘da sağlıklı yaşamı yalnızca beslenme veya egzersiz üzerinden değil, günlük tercihlerimizin bütünü olarak ele alıyoruz. Sizin beslenme, hareket ve uyku düzeninizle ilişkiniz nasıl? Özellikle dikkat ettiğiniz veya değiştirmek istediğiniz bir alışkanlığınız var mı?
Tolga Acaroğulları: Sağlıklı yemekler yapmayı seviyorum, zaman zaman yürüyüşe de çıkıyorum. Ama özellikle değiştirmek istediğim alışkanlığım uykuyla ilgili. Uyanmak konusunda bir problemim yok, uykuya dalmakta ise zorlanıyorum. Geceleri sessizlikte uyuyamıyorum, başucumda mutlaka bir şeyler açık oluyor. Ses olmayınca uyumak pek mümkün olmuyor. Dolayısıyla benim için yatağa girmekle uyumak pek aynı şey değil. Çok yorgun olsam bile uykuya geçebilmek için yine o sese ihtiyaç duyuyorum. Bunu değiştirmek isterdim. Başucumda bir şey açma gereği duymadan, sessizlikte de rahatça uyuyabilmek güzel olurdu.
FY: Kitapların insanı dinlendirdiği kadar bazen düşündürerek zihnini daha da meşgul ettiği de olur. Peki siz kendinizi gerçekten iyi hissetmediğiniz, yorulduğunuz veya motivasyonunuzu kaybettiğiniz dönemlerde nasıl toparlıyorsunuz? Size iyi gelen kişisel bir yönteminiz var mı?
Tolga Acaroğulları: Motivasyonumu kaybettiğimde bazen birkaç gün hiçbir şey yapmadan geçirebiliyorum. Öyle hemen kendimi toparlayıp kaldığım yerden devam edemediğim oluyor. Biraz kendi hâlime kalmaya ihtiyacım var sanırım, böyle zamanlarda. Sevdiğim şeylere bile her gün aynı hevesi duyamıyorum, bunu da kabul etmek gerekiyor. O günlerde bir de neden bir şey yapmadığım için kendime yüklenmek istemiyorum. Birkaç gün yazmadım diye yazma isteğimin bittiğini düşünmenin anlamı yok. Bazen yorulmuş oluyorum, bazen de içimden gelmiyor. Bir süre sonra merak ettiğim bir şey, aklıma takılan bir düşünce beni yeniden uğraştığım işlere yaklaştırıyor. Benim toparlanmam biraz böyle oluyor. Kendimi bir anda eskisi kadar istekli olmaya zorlamak yerine, yeniden başlayabildiğim yerden devam etmeye çalışıyorum.
FY: Hayatınızın farklı dönemlerinde size eşlik eden kitaplar olduğunu tahmin ediyoruz. Bugün geriye dönüp baktığınızda, düşünce dünyanızda iz bırakan bir kitap hangisi? Ayrıca son dönemde okuyup etkilendiğiniz bir eseri de bizimle paylaşır mısınız?
Tolga Acaroğulları: Benim için Binbir Gece Masalları’nın ayrı bir yeri var. Okur olarak sevdiğim, yazarken üzerinde düşündüğüm pek çok şeyi bu eserde bir arada buluyorum. En başta da hikâye anlatmanın gücünü. Şehrazat’ın anlattığı masallarla ölümünü ertelemesi, Şehriyar’ın her defasında hikâyenin devamını dinlemek istemesi beni çok düşündürüyor. Anlatmakla hayatta kalmak arasında böylesine doğrudan bir ilişki kurulması çok etkileyici. Şehrazat, karşısındaki insanın merakına seslenerek kendisine bir sonraki güne ulaşma imkânı yaratıyor. Ben bu çerçevede, insanın başka birinin hikâyesini dinlemeye başladığında kendi kesinliklerinden biraz uzaklaşabilme ihtimalini de görüyorum. Birinin ne yaşayacağını merak etmek, bir süreliğine onun hayatına dikkat kesilmek demek. Edebiyatın insanla kurduğu ilişkiyi düşünürken bu bana çok anlamlı geliyor. Şehrazat’ın zekâsı, cesareti ve anlatma becerisi, sözün insan hayatında ne kadar önemli bir yer tutabileceğini çok somut biçimde hissettiriyor.
Masalların iç içe geçmesini de çok seviyorum. Bir hikâyeyi dinlerken onun içindeki birinin başka bir hikâye anlatmaya başlaması, ardından yeni bir hayatla karşılaşmamız, okuma merakını sürekli canlı tutuyor. Bunun bende düşündürdüğü bir başka şey de insanı anlamanın katmanları. Bir karakteri tanıdığınızı düşünüyorsunuz, sonra onun anlattıklarıyla bakışınız değişebiliyor. İnsanın korkusu, arzusu, kendisini haklı çıkarma çabası, bir şeye gereğinden fazla bağlanması masalların içinde türlü biçimlerde karşınıza çıkıyor. Olağanüstü olaylarla dolu bir dünyada, gündelik hayattan tanıdığınız bir davranışı görmek de ayrıca hoşuma gidiyor. O kadar uzak görünen bir hikâyenin içinde kendinize veya tanıdığınız birine rastlayabiliyorsunuz. Benim edebiyatta ilgimi çeken şeylerden biri bu. Bugün paylaşımlarımda bir sahneden hareketle insanın davranışları üzerine düşünmemle bu masallarda sevdiğim şey arasında da bir yakınlık buluyorum. Hikâyenin sürükleyiciliğiyle insana dair düşünme imkânının bir arada bulunmasını önemsiyorum.
Nihad Sâmi Banarlı’nın Türkçenin Sırları kitabını da burada anmak isterim. Kelimelerin oluşma ve işlenme tarihine, onları kullanan insanların hayatlarıyla kurdukları bağa dikkat çeken yaklaşımını değerli buluyorum. Kelimelere merak duyan biri olarak, dil üzerine yazılmış bir kitabın okurda dile karşı yakınlık uyandırmasını önemsiyorum. Banarlı’nın anlatımındaki sohbet havası da bunu sağlıyor bence. Bir kelimenin üzerinde durmak, sesini, anlamını, geçmişini düşünmek insanın kendi diliyle ilişkisini zenginleştiriyor. Türkçenin Sırları, kelimelere gösterilen dikkatin ve özenin okura da geçebildiği kitaplardan biri benim için.
Son dönemde beni en çok etkileyen roman ise Yasemin Karahüseyin’in Âdemin Kanadı. Yakın zamanda abonelerim için ayrıntılı bir değerlendirmesini hazırlarken yeniden okudum ve bu, kitabı yedinci okuyuşum oldu. Benim için bu kadar özel bir eser. Romanda Hezarfen Ahmet Çelebi’nin uçma arzusunun etrafında gelişen, insanın arayışına ve kendisini tanımasına uzanan bir dünya var. Uçmak, romanın tasavvufî anlamları içinde insanın iç dünyasıyla da ilişki kuruyor. Beni etkileyen, bu arayışın hayal gücüyle ve anlatım diliyle birlikte taşıdığı duygu. Bir insanın bir şeyi tutkuyla istemesini okurken, o isteğin onu nasıl değiştirdiğini de düşünüyorsunuz. Kendi sınırlarıyla, zaaflarıyla, inandıklarıyla kurduğu ilişki önem kazanıyor. Ben bu roman üzerine düşünmekten, onun anlattığı dünyada vakit geçirmekten çok keyif alıyorum. Birçok kez okumamda da bu yakınlığın payı var. Son değerlendirmesini yazmak, şimdiye kadar en çok emek verdiğim ve yazmaktan en fazla keyif aldığım analizlerimden biri oldu. Benden kitap tavsiyesi isteyenlere ilk sırada önerdiğim eser de Âdemin Kanadı. Bir kitabı sevmenin, onu başkaları da okusun istemeye dönüşmesi güzel bir duygu.
FY: Son olarak, önümüzdeki yıllarda Tolga Acaroğulları’nı nasıl bir yolculuk bekliyor? Yeni kitap projeleri, üzerinde çalıştığınız konular veya henüz gerçekleştirmediğiniz kişisel bir hayaliniz var mı?
Tolga Acaroğulları: Yarım kalan romanımı tamamlamayı çok istiyorum. Yazmaya o romanla başlamıştım, ardından Kelime Arkeolojisi’ne yönelince ara verdim. Başladığım hikâyeye dönmek ve onu tamamlamak benim için önemli. Ama sanırım romana yeniden dönmeden önce kelime kökenleri üzerine bir kitap daha yazacağım. Hatta yazmaya başladım bile. Bu alanda çalışmak hâlâ beni heyecanlandırıyor. Bir kelimenin geçmişini araştırırken karşıma çıkan başka bir bağlantı, yeni bir sorunun peşinden gitme isteği uyandırıyor. O merak devam ettiği için yeni kitaba da başladım. Dolayısıyla önümüzdeki dönemde ağırlık vereceğim çalışma bu olacak gibi görünüyor. Romanı tamamlama isteğim de bir kenarda duruyor. İlk kitabımı yayımlamanın mutluluğunu yaşadım, bir gün o romanın son cümlesini yazabilmenin mutluluğunu da yaşamak isterim.
“Ben bilmek istiyorum, hayat gerçekten bir avuç yerde durmadan dönüp durmak, sonra da yaşlanıp ölüp gitmek mi yoksa bu dünyada başka türlü yaşamak da mümkün mü?”
Küçük Kara Balık – Samed Behrengi












