Fibröz displazi (fibroz displazi olarak da yazılır), kemiğin normal dokusunun yerini lifli, zayıf bir dokunun aldığı nadir bir kemik hastalığı. Kalıtsal değil; doğumdan önce, tek bir gende rastlantısal olarak gelişen bir değişiklikten kaynaklanıyor. Tıbbi tanımı bu kadar net. Ama bu tanının bir insanın kalbine, gündelik hayatına ve hayallerine nasıl dokunduğunu tıp kitapları anlatmıyor.
Bu söyleşide, 25 yıldır fibröz displaziyle yaşayan sosyolog ve yazar Züleyha Gülveren’le konuştuk. Ergenlikte başlayan bir tanıyı, okul koridorlarında duyulan sözleri, kendini yeniden kurma sürecini ve hayatındaki kitapları anlattı.
Züleyha Kimdir?
Kendinizi tanıtarak başlayalım. Biyografinizde eğitimlerinizden, yazarlığınızdan ve danışmanlık çalışmalarınızdan bahsediyorsunuz. Sizi biraz daha yakından tanımak isteriz.
Ben Züleyha Gülveren. 39 yaşındayım, doğma büyüme Ankaralıyım. Sosyolog, yazar, bağımlılık danışmanı ve kişisel gelişim uzmanıyım. Bir kitap kurduyum: Yeni kitapları ya da kütüphanelerde unutulmuş, bilinmeyen kitapları bulmakta, tabii ki okumakta da iyi olduğumu düşünüyorum. Amatör düzeyde de olsa analog fotoğraf çekiyorum. Duygusal, hoşgörülü, biraz inatçı ama gelişmeye açık biri olduğumu söyleyebilirim. Öğrenmeyi de öğretmeyi de seviyorum. Ailemle yaşıyorum. Ve ergenlik yıllarımdan bu yana fibröz displaziyle yaşıyorum.

Tanı ve O Bakışlar
Fibröz displaziyle ilk ne zaman karşılaştınız? Tanı süreci nasıl gelişti, o dönemde neler hissettiniz?
Ergenlik döneminde tanıştım. Hatırladığım kadarıyla önce bir şekil bozukluğu başladı. Nedenini bulmak için ailemle birlikte doktor doktor gezdik ve sonunda tanı konuldu.
İnsanların acımayla karışık bakışları beni çok huzursuz ediyordu; görünüşüm bir çekiçten farksızdı çünkü. Çok çalıştığım, çok yazı yazdığım için şiştiğini söyleyip beni cesaretlendiren arkadaşlarım da vardı, beni derinden yaralayan sözler söyleyenler de. Böyle şeyler duymak elbette yara açıyordu. Tanının ilk zamanlarında ve sonrasında, kendisiyle barışamamış bir ergen nasıl hissederse ben de öyle hissediyordum.
Okul Yılları: “Koca Kafasına Baksın”
Çocukluk ve gençlik yıllarınızda bu durum sosyal hayatınızı nasıl etkiledi? Okul ortamı, arkadaşlarınız ve çevrenizin yaklaşımı nasıldı?
Lise birinci sınıftayım. Matematikle aramı bulamamak dışında derslerim çok iyi. İngilizceye ayrı bir ilgim var; o kadar seviyorum ki eğitimime yabancı dil sınıfında devam etmeyi bile düşünüyorum. Bunun tek bir sebebi var tabii: O zamanlar İngilizce öğretmenime âşığım. Ya da öyle olduğunu düşünüyorum. Kaçınız bu duygusunu bir kompozisyon sınavında yazarak anlatma cesaretini buldu? Hissettiklerimde o kadar heyecanlı ve kendimce o kadar ciddiyim.
İşte tam o ruh halindeyken, yalnızca hisseden taraftayken, bir arkadaşımın arkamdan konuştuğunu duydum: “Önce o koca kafasına baksın da öyle âşık olsun.” Yıkılmıştım. Beğenilmek ve saygı görmek benim de hakkımdı. Kusurlarım yüzünden bu hakka sahip olmadığım düşüncesi beni yıktı. Ondan sonra “bir daha âşık olmayacağım” deyip kendimi hep uzak tuttum.
Ailenin Sessiz Desteği
Ailenizin bu süreçteki desteği nasıldı? Onların tepkileri veya çaresizlikleri sizi nasıl etkiledi?
Ailem hep soğukkanlı yaklaştı; durumu kabullenmişlerdi. Sanırım kardeşimin de bir sağlık sorunu olmasının bunda büyük etkisi vardı. Hâlâ öyleler: kabullenmiş, destekleyici ve kontrollerimi aksatmamam konusunda ısrarcılar. Düzenli gittiğim kontrollerde gerek olduğunda yardım da ediyorlar.
Zorbalık ve Kendini Yeniden İnşa Etmek
Sosyal hayatta zorbalık ya da önyargılarla karşılaştınız mı? Bunlarla nasıl baş ettiniz, kendinizi yeniden inşa etmenizi sağlayan dönüm noktası neydi?
Uzun süre baş edemedim aslında. Kendimle barışamadım; görülmediğimi düşündüm, hep bir gölge gibi hissettim. Engelli olduğumu düşünenler, beni çok çirkin bulduğunu söyleyenler, anti-kahramanlara benzediğimi iddia edenler… Bu zorbalığı yaşatan çok insan oldu.
Sosyal medya zorbalığı da bunun bir örneği. Paylaştığım bir videonun altına biri “Özürlüye bak sen” gibi kaba bir yorum yazmıştı. Çok üzüldüğümü hatırlıyorum.
Kendimi yeniden kurmamı sağlayan şey yaşam koçluğuyla tanışmam oldu. Koçluk süreci, kendimi inşa etmemin yolunu açtı.
“Yetersiz değilim” sözünüz çok güçlü. Bu farkındalığa nasıl ulaştınız, size bu gücü neler verdi?
Yaşadıklarımdan öğrendiğim şeylerden biri bu: yetersiz olmadığım. Bana yetersiz hissettiren insanlar hayatımdan çıktıktan sonra, onların bıraktığı boşlukta bu farkındalığa ulaştım. Zor ve acı vericiydi, ama büyüdüm. İnsanın zaten yeterli olduğunu anladım. Yetersiz olan, karşımızdakinin kendine bakışıymış; o bakış yansıyıp bizi etkiliyormuş.
Hastalığın Fiziksel Yüzü
Fibröz displazinin psikolojik etkilerinden bahsettiniz. Peki işin fiziksel tarafı? Ağrılarınız oluyor mu, günlük yaşamınızı zorlaştıran ya da yaşam kalitenizi etkileyen durumlar var mı?
Büyürken acı veren dönemleri oldu; sık sık baş ağrısı yaşıyordum. Şimdi o ağrılar yok. Bugün günlük hayatımı etkileyen tek şey, hastalığın gözüme yaptığı baskı nedeniyle görmemde oluşan azalma. O da şimdilik kontrol altında.
Kitaplar, Yazı ve Öğrenmek
Okumak, yazmak ve eğitim yolculuğunuz hayatınızda nasıl bir rol oynadı? Kitapların, yazıların ve öğrenmenin sizin için anlamı nedir?
Kitaplar benim her şeyim; hayatımın her noktasındalar. Size bu satırları yazarken çantamda iki kitap var mesela: Biri biterse hemen öbürüne başlayayım diye.
Kitaplar bana sürekli gelişme imkânı sunuyor. Başka hayatlara bakarken farkındalık kazanmamı sağlıyor. Fibröz displazi gibi bir hastalıkla yaşarken başkalarının zorluklarını okuyarak bilinçlendim. Çözüm odaklı olmayı önemsemeye başladım. “Benden daha zor durumda olanlar var” deyip şükrettiğim de oldu.
Yazmanın ve öğrenmenin yeri de aynı. İçimi güzelleştirmem gerektiğini yazarak, okuyarak, yeni şeyler öğrenerek öğrendim. Ayaklarım yere basıyorsa, en çok onlar sayesinde.
Züleyha bugün Fonksiyonel Yaşam’da kitap incelemeleri yazıyor. Kendiniz Olma Alışkanlığını Kırmak, İyi Hissetmenin Dayanılmaz Zorluğu ve Bağlanma Stilleri yazılarını okuyabilirsiniz.
Bize okumamız için önerebileceğiniz tek bir kitap olsa bu hangisi olurdu?
Aklıma Nüvit Osmay’ın İnsan Mühendisliği geliyor. Kişisel gelişim ve yönetim alanında temel bir kitap. Okuyup bitirmek için değil, dönüp dönüp yeniden okumak için yazılmış. Nüvit Osmay, Türkiye’de kişisel gelişimin babası kabul edilir; bu alanda ilk okulu açan isimdir. Kitapta alanla ilgili pek çok anekdot ve okura farkındalık kazandıran hikâyeler var. Sıkılmadan okuyabilirsiniz.
Yaralı Genç Kızı İyileştirmek
Bugün danışmanlık, yazarlık ve topluluk çalışmaları yapıyorsunuz. Fibröz displazi deneyiminizin bu çalışmalarınıza katkısı nedir?
Kendini tanımak ve olduğun kişiyi kabul etmek çok önemli. Yaptığım çalışmalar aslında kendimi kabul etme yolculuğumun bir parçası. Hâlâ kendimi eksik hissettiğim anlar oluyor, ama ben buyum ve bu hastalıkla yaşıyorum. Bu dünyaya yeniden gelsem ve yine bu hastalıkla karşılaşsam, daha bilinçli olurdum; genç kızken hissettiğim o burukluğu iyileştirirdim.
Alanımda attığım her adım o kızı iyileştirmeye katkı sağladı. Keşke bu katkıyı o zamanki kıza sunabilseydim. Çirkin olmadığımı, yeterli olduğumu ve önemli olanın insan olmak olduğunu hep bu çalışmalar sayesinde öğrendim.
Gelecek hayalleriniz neler? Bir dernek, atölye ya da farkındalık platformu kurma düşünceniz var mı?
Bu söyleşiyi yaparken bir kez daha “Bir dernek olsa nasıl olurdu?” diye düşündüm. Tabii öncesinde atölye ya da platform gibi ihtimalleri de değerlendirebilirim. Instagram aracılığıyla pek çok aileye ulaştım. Yolculuğumu onlarla paylaşmak ve yalnız olmadıklarını hatırlatmak için “ben de varım” diyebileceğim bir oluşuma adım atabilirim. Bu bana çok makul geliyor.
“Biz de Tamız, Biz de Varız”
Topluma vermek istediğiniz mesaj nedir? Hem fibröz displaziyle yaşayanlara hem de onları anlamak isteyenlere iletmek istediklerinizi duymak isteriz.
Fibröz displazi bir kemik hastalığı. Bazı sorunlara, aksaklıklara yol açabilir. Kusurlu görünebiliriz, hatta korkutabiliriz. Ama biz de tamız, biz de varız, biz de bireyiz. Bizi olduğumuz gibi kabul edebilirsiniz. “Seni incitmek istemem ama…” diye başlayan cümleler kurmanıza gerek yok; o sorularla incinebiliriz.
Fibröz displaziyle yaşayanlara da şunu söylemek istiyorum: Yalnız değilsiniz. Varız, birlikteyiz. 25 yıldır bu hastalıkla yaşıyorum ve hayal sandığım pek çok şeyin gerçek olduğunu gördüm. Hastalığım beni durdurmadı. Sağlığımı takip ederek, gereken önlemleri alarak hayatın içine karıştım. Güzel işler başardım, başarmaya da devam ediyorum. Sizin de başaracağınıza yürekten inanıyorum. İmkânsız sandığınız her şey aslında mümkün.
Beni dinlediğiniz, bizi duyduğunuz ve sesimize ses olduğunuz için hepinize teşekkür ederim. Sizlerle tanışmak çok güzeldi.
Fibröz Displazi Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Züleyha’nın hikâyesindeki yalnızlığın bir kısmı, hastalığın çok az bilinmesinden kaynaklanıyor. Bu yüzden temel bilgileri bir arada vermek istedik.
Fibröz Displazi Nedir?
Fibröz displazi, kemiğin sağlıklı dokusunun yerini lifli (fibröz) ve düzensiz bir dokunun aldığı nadir bir kemik hastalığıdır. Etkilenen kemik zayıflayabilir, şekil değiştirebilir ya da genişleyebilir. Görülme sıklığının 100 binde 1 ile 1 milyonda 1 arasında olduğu tahmin ediliyor. Hastalık tek bir kemikte (monostotik) ya da birden fazla kemikte (poliostotik) görülebilir.
Kalıtsal mı?
Hayır. Fibröz displazi genetik ama kalıtsal olmayan bir hastalıktır. GNAS adlı gende, anne karnındaki gelişim sırasında rastlantısal olarak ortaya çıkan bir değişiklikten kaynaklanır. Bu değişiklik anne ya da babadan geçmez ve çocuklara aktarılmaz.
Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler, hastalığın hangi kemikte ve ne kadar yaygın olduğuna göre değişir:
- Kemikte ağrı
- Kemikte şişlik ya da şekil bozukluğu (Züleyha’da olduğu gibi kafatası ve yüz kemiklerinde belirgin olabilir)
- Kolay kırılma
- Kafatası ve yüz kemikleri etkilendiğinde baş ağrısı, göze ya da görme sinirine bası, işitme sorunları
Hastalık genellikle çocukluk ve ergenlikte belirginleşir. Bazı kişilerde ciltte açık kahverengi lekeler ve hormonal sorunlar da eşlik eder; bu tabloya McCune-Albright sendromu denir.
Tanı ve Takip
Tanı genellikle röntgen, bilgisayarlı tomografi ve kemik sintigrafisi gibi görüntüleme yöntemleriyle konur; gerekirse biyopsi yapılır. Hastalık nadir ve belirtileri çeşitli olduğu için yanlış tanı ya da gecikme sık yaşanıyor. Bu yüzden uluslararası bir uzman grubu 2019’da tanı ve takip için ortak bir kılavuz yayımladı. Kafatası ve yüz kemikleri etkilenmişse, düzenli göz ve kulak muayeneleri önem taşıyor. Züleyha’nın “kontrollerimi aksatmamam konusunda ısrarcılar” dediği takip tam olarak bu.
Tedavi Var mı?
Hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yok. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, kırıkları önlemek ve şekil bozukluklarını yönetmek:
- İlaç tedavisi: Ağrıyı azaltmak için bisfosfonat grubu ilaçlar kullanılıyor; etkileri kişiden kişiye değişiyor.
- Cerrahi: Kırık, belirgin şekil bozukluğu ya da sinir basısı varsa ameliyat gündeme gelebiliyor.
- Araştırmalar: Denosumab adlı ilacın fibröz displazideki etkisi klinik çalışmalarda araştırılıyor. Umut verici sonuçlar var, ancak ilaç bırakıldığında ortaya çıkabilen yan etkiler nedeniyle henüz rutin tedavi olarak önerilmiyor.
Kanser mi?
Hayır. Fibröz displazi iyi huylu (kanser olmayan) bir hastalıktır. Çok nadir durumlarda kötü huylu bir dönüşüm bildirilmiştir. Bu nedenle lezyonda hızlı büyüme ya da yeni başlayan şiddetli ağrı gibi değişiklikler mutlaka hekime bildirilmelidir.
Önemli Hatırlatma Her kemik şişliği ya da şekil bozukluğu fibröz displazi değildir. Benzer görünümler kemik tümörleri, metabolik kemik hastalıkları ya da travma sonrası değişikliklerden de kaynaklanabilir. Doğru tanı için bir ortopedi ya da endokrinoloji uzmanına başvurun.
Konuğumuz: Züleyha Gülveren Sosyolog, yazar, bağımlılık danışmanı ve kişisel gelişim uzmanı. Fonksiyonel Yaşam’da kitap incelemeleri yazıyor. Fibröz displaziyle yaşama deneyimini Instagram sayfasında paylaşıyor.
Kronik ve nadir hastalıklarla yaşayanların diğer hikâyeleri için Hastalıkla Yaşam sayfamıza göz atabilirsiniz.
SSS – FİBRÖZ DİSPLAZİ HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR
Fibröz displazi nedir? Fibröz displazi, sağlıklı kemik dokusunun yerini lifli ve zayıf bir dokunun aldığı nadir bir kemik hastalığıdır. Tek bir kemikte ya da birden fazla kemikte görülebilir.
Fibröz displazi kalıtsal mı? Hayır. Hastalık GNAS genindeki bir değişiklikten kaynaklanır, ancak bu değişiklik anne karnındaki gelişim sırasında rastlantısal olarak ortaya çıkar. Anne ya da babadan geçmez, çocuklara da aktarılmaz.
Fibröz displazi kanser mi? Hayır, iyi huylu bir hastalıktır. Kötü huylu dönüşüm çok nadirdir; yine de lezyonda hızlı büyüme ya da yeni ağrı gibi değişiklikler hekime bildirilmelidir.
Fibröz displazinin tedavisi var mı? Hastalığı tamamen ortadan kaldıran bir tedavi henüz yoktur. Ağrı için ilaç tedavisi, kırık ya da sinir basısı gibi durumlarda cerrahi uygulanabilir. Düzenli takip önemlidir.
McCune-Albright sendromu nedir? Fibröz displaziye ciltte açık kahverengi lekelerin ve hormonal sorunların eşlik ettiği tablodur. Aynı gen değişikliğinden kaynaklanır.
KAYNAKLAR
- Javaid MK, Boyce A, Appelman-Dijkstra N, et al. Best practice management guidelines for fibrous dysplasia/McCune-Albright syndrome: a consensus statement from the FD/MAS international consortium. Orphanet J Rare Dis. 2019;14(1):139. doi:10.1186/s13023-019-1102-9
- Lee JS, FitzGibbon EJ, Chen YR, et al. Clinical guidelines for the management of craniofacial fibrous dysplasia. Orphanet J Rare Dis. 2012;7(Suppl 1):S2.
- Pharmacological Interventions Targeting Pain in Fibrous Dysplasia/McCune–Albright Syndrome. Int J Mol Sci. 2023;24(3):2550. doi:10.3390/ijms24032550
- Collins MT, de Castro LF, Boyce AM. Denosumab for Fibrous Dysplasia: Promising, but Questions Remain. J Clin Endocrinol Metab. 2020. PMID: 32478399












