Endometriozis, rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim dışında büyüyerek iltihaba ve yapışıklıklara yol açtığı kronik bir hastalık. Dünya Sağlık Örgütü’ne göre üreme çağındaki kadınların yaklaşık yüzde 10’unu, dünya genelinde 190 milyon kadını etkiliyor. Çocuk sahibi olmakta güçlük çeken kadınlarda bu oran yüzde 25 ile 50’ye çıkıyor. Halk arasında “çikolata kisti” adıyla tanınıyor; ama çikolata kisti, hastalığın yalnızca yumurtalıkta görülen biçimi.
Peki neden bu kadar çok kadın yıllarca tanı alamadan yaşıyor? Son yıllardaki çalışmalar, ilk belirtilerden tanıya kadar geçen sürenin 5 ile 12 yıl arasında değiştiğini gösteriyor. Bu gecikmenin en büyük nedenlerinden biri, hem hekimlerin hem de kadınların “şiddetli adet ağrısı normaldir” yanılgısı.
Bu söyleşide 28 yaşında bir iç mimar olan Defne Eren’le konuştuk. Defne, yıllarca “abartıyorsun” denilmesini ve tanı aldıktan sonra hayatını nasıl yeniden kurduğunu anlattı.
Not: Çikolata kisti denmesinin nedeni nedir?: Odaklarda biriken kan artıklarının renkleri zamanla bulundukları alanda kırmızıdan kahverengi, siyaha doğru değişim gösterir. Çikolata kisti yumurtalık dokusunda kanın birikimiyle ortaya çıkar. Kistin içindeki sıvının çikolatayı andırması nedeniyle, kist bu isimle anılır. | Detaylı bilgi için → Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği

FY – Nur: Endometriozis kelimesini ilk ne zaman duydun?
Defne Eren: Açıkçası üniversiteye kadar hiç duymamıştım. Lise yıllarından beri regl dönemlerimde çok şiddetli ağrılarım vardı — bazen okula gidemez, yerde kıvranırdım. Annem ‘bizim ailemizde hep böyle olur’ dedi, doktor da ‘adet ağrısı normaldir’ dedi. Ben de inandım. Ağrı kesici yutarak yıllarca idare ettim. Endometriozis kelimesini bir arkadaşımın paylaşımında gördüm, 24 yaşındayken. İlk kez ‘bu ben miyim?’ dedim.
FY – Nur: Peki tanıya nasıl ulaştın? Süreç nasıl geçti?
Defne Eren: Doktora gittiğimde ultrason istediler, ‘küçük bir kist var, takip edelim’ dediler. Ama ben ısrar ettim, semptomlarımı tek tek anlattım — sadece adet ağrısı değil, adet dışı zamanlarda da pelvik ağrı, tuvalette ağrı, yorgunluk, şişkinlik… Sonunda laparoskopi önerildi ve ameliyatta net olarak görüldü: endometriozis. Evrelendirmede evre iki çıktım. Tanı aldığımda hem ağladım hem de garip bir rahatlama hissettim. Çünkü yıllarca ‘abartıyorsun’ denmişti. İşte buydu, gerçekti.
FY – Nur: ‘Sadece ağrı değil’ dedin — pek çok kadın endometriozisi sadece adet ağrısı olarak biliyor. Başka belirtileri de anlatır mısın?
Defne Eren: Bu çok önemli bir nokta. Ben de başta öyle biliyordum. Ama endometriozis aslında tüm vücudu etkileyen sistemik bir hastalık. Bağırsak sorunları çok yaygın — şişkinlik, ishal, kabızlık, özellikle adet döneminde bağırsak ağrıları. Ben de uzun süre ‘neden bu kadar sindirim problemim var?’ diye düşünürdüm, endometriozisle bağlantısını bilmiyordum. Bir de ‘beyin sisi’ denen şey var — konsantre olamama, zihinsel yorgunluk. Bunları adet ağrısıyla ilişkilendirmezsiniz.
FY – Nur: Tedavi sürecinde neler yaşadın? Ameliyat mı olman gerekti?
Defne Eren: Laparoskopi hem tanı hem de tedavi amaçlı yapıldı — yani doktor görürken aynı anda müdahale de etti. Kapalı ameliyat, çok şükür hızlı iyileştim. Ama ameliyat tek başına yeterli değil, doktorum bunu net söyledi: ‘Ameliyat görünen odakları temizler ama endometriozis kronik bir hastalık, tekrarlayabilir. Uzun vadeli bir plan gerekiyor.’
FY – Nur: Beslenme değişikliği gerçekten fark yarattı mı?
Defne Eren: Benim için oyun değiştirici oldu. Endometriozis temelde inflamatuar — yani iltihabi — bir hastalık. Dolayısıyla anti-inflamatuar beslenmek bazı kadınlarda semptomları hafifletebiliyor; bende öyle oldu. Kırmızı eti ve işlenmiş gıdaları neredeyse hayatımdan çıkardım. Omega-3 açısından zengin besinlere yüklendim — haftada birkaç kez somon, ceviz, keten tohumu. Zerdeçal ve zencefili mutfağımın vazgeçilmezi yaptım. Bir de bağırsak sağlığı çok kritik — probiyotik besinler, lifli sebzeler. Bağırsak mikrobiyotasının östrojen metabolizmasıyla bağlantılı olduğu biliniyor; bu alandaki araştırmalar hâlâ sürüyor ama ben bağırsak sağlığıma özen göstermenin bana iyi geldiğini gördüm. Şişkinlik ve bağırsak ağrılarım bu değişikliklerle büyük ölçüde azaldı.
FY – Nur: Endometriozis ve gelecek planları meselesi — bu hastalıkla yaşayan kadınlar için çoğu zaman sessiz bir kaygıya dönüşüyor. Sen bu konuyu nasıl taşıyorsun?
Defne Eren: Evet, ‘sessiz kaygı’ tam doğru kelime. Kimse doğrudan sormuyor ama herkes soruyor gibi hissediyorsunuz. Ben de tanıyı aldığımda zihnimin bir köşesine yerleşti bu soru — ‘ileride ne olacak?’ Doktorum, endometriozis olan her kadının aynı yolu yaşamadığını, erken müdahalenin farkı büyük ölçüde kapattığını söyledi. Bu beni rahatlattı biraz. Henüz o noktada değilim hayatımda, ama şunu öğrendim: bilgisiz kaygı, bilgili kaygıdan çok daha ağır. Ne olduğunu bilmek, en azından elimi nereye koyacağımı gösteriyor.
📌 Okuyucu Notu: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre kısırlık yaşayan kadınların yüzde 25 ila 50’sinde endometriozis görülüyor. Güncel bilgiler için → WHO Endometriozis Fact Sheet
FY – Nur: Endometriozisle yaşarken en zor şey ne?
Defne Eren: Görünmez olması. Dışarıdan sağlıklı, genç, enerjik görünüyorsunuz. Ama içeride kronik bir iltihap var, hormonlarınız dengesiz, bazı günler yataktan kalkmak bile zor. İş hayatında bunu kimseye anlatamıyorsunuz. ‘Kadın işi’ gibi görüldüğü için ciddiye alınmıyor. Bir de sosyal baskı var — ‘neden çocuk istemiyorsun, neden gecikiyorsun’ sorularına maruz kaldığınızda içinizden ‘bilmiyorsunuz ne kadar karmaşık bir şey bu’ diyorsunuz ama anlatamıyorsunuz.
FY – Nur: Yeni tanı alan birine ne söylemek istersin?
Defne Eren: Şunu söylerdim: ağrın gerçek. ‘Abartıyorsun’ diyene inanma. Adet döneminde ağrı kesici içmeden hayatını sürdüremiyorsan, işe ya da okula gidemiyorsan — bu normal değil, bu bir belirti. Endometriozis konusunda deneyimli bir jinekolog bul. Ultrason ya da MR temiz çıksa bile şikâyetlerin sürüyorsa peşini bırakma. Ve tanıyı aldıktan sonra sadece ilaca ya da ameliyata güvenme — beslenme, stres yönetimi, düzenli hareket bu hastalığın yönetiminde gerçekten etkili. Seni dinleyen bir doktor ve doğru beslenme rehberi, yaşam kaliteni ciddi oranda değiştirebilir.
FY – Nur: Geleceğe dair nasıl hissediyorsun?
Defne Eren: Tanı almadan önceki Defne ile şimdiki Defne çok farklı. Artık bedenimi dinliyorum, sinyallerini anlıyorum. Ağrı benim düşmanım değil, bir mesaj — ‘bir şeyler doğru gitmiyor’ diyor. Endometriozis benim bir parçam oldu ama hayatımı durdurmadı. Parkta otururken, derin bir nefes alırken, ‘bu anı hissedebiliyorum’ diye şükrediyorum. Küçük ama gerçek bir özgürlük bu.

✦ Her endometriozis hikâyesi farklıdır.
Şiddetli adet ağrısı, kronik pelvik ağrı veya sindirim problemleri yaşıyorsanız bir kadın hastalıkları uzmanına danışmanızı öneririz. Erken tanı, uzun vadeli komplikasyon riskini önemli ölçüde azaltır. Beslenme değişiklikleri ve yaşam tarzı düzenlemeleri hakkında destek için fonksiyonel bir sağlık uzmanıyla çalışmayı değerlendirebilirsiniz.
→ Daha fazla bilgi için fonksiyonelyasam.com’ u ziyaret edin.
Endometriozis Hakkında Bilinmesi Gerekenler
Defne’nin hikâyesindeki en uzun bekleyiş, belirtilerin “normal” sanılmasıydı. Bu yüzden temel bilgileri bir arada vermek istedik.
Çikolata Kisti ile Endometriozis Aynı Şey mi?
Tam olarak değil. Endometriozis, rahim iç zarına benzeyen dokunun rahim dışında yerleşmesidir. Bu doku karın zarına, bağırsağa, mesaneye ya da yumurtalığa yerleşebilir. Çikolata kisti (endometrioma), yalnızca yumurtalıkta oluşan biçimidir. Yani her endometriozis çikolata kistine yol açmaz.
Yalnızca Adet Ağrısı Değil
Endometriozis kişiden kişiye çok farklı belirtiler verir. En sık görülenler şunlardır:
- Ağrı kesiciyle geçmeyen ya da günlük hayatı durduran adet ağrısı
- Adet dışında da süren kasık ve pelvik ağrı
- Cinsel ilişki sırasında ağrı
- Özellikle adet döneminde dışkılama ya da idrar yaparken ağrı
- Şişkinlik, ishal, kabızlık gibi bağırsak şikâyetleri
- Yorgunluk
- Çocuk sahibi olmakta güçlük
Dünya Sağlık Örgütü, hastalığın depresyon ve kaygı gibi ruh sağlığı sorunlarıyla da ilişkili olduğuna dikkat çekiyor. Belirtisi hiç olmayan kadınlar da var.
Tanı Nasıl Konuyor?
Uzun yıllar boyunca kesin tanı için laparoskopi (kapalı ameliyat) gerekli görülüyordu. 2022’de güncellenen Avrupa kılavuzu bu yaklaşımı değiştirdi. Artık deneyimli ellerde yapılan ultrason ya da MR ile tanıya gidilmesi öneriliyor. Laparoskopi ise görüntüleme temiz çıktığı halde ilaç tedavisinin işe yaramadığı durumlar için ayrılıyor. Bu değişikliğin amacı, kadınların tanı için yıllarca ameliyat beklememesi.
Tedavi Seçenekleri
Endometriozisin henüz kesin bir tedavisi yok. Tedavinin amacı ağrıyı kontrol altına almak, hastalığın ilerlemesini sınırlamak ve yaşam kalitesini korumak. Başlıca seçenekler şunlar:
- Ağrı kesiciler: Özellikle iltihap giderici ağrı kesiciler.
- Hormonal tedaviler: Doğum kontrol hapları, progestinler ve ikinci basamakta GnRH ilaçları.
- Cerrahi: Ağrı ilaçla kontrol edilemiyorsa ya da kist büyükse, odakların ameliyatla temizlenmesi.
Ameliyattan sonra da hastalık tekrarlayabilir. Bu yüzden çoğu kadında uzun vadeli bir tedavi planı gerekir.
Beslenme: Araştırmalar Ne Diyor?
Akdeniz tipi ve anti-inflamatuar beslenme (lif, omega-3 ve sebzeden zengin, işlenmiş gıdası ve doymuş yağı az) üzerine ilgi giderek artıyor. Bazı kadınlar bu değişikliklerle ağrılarının azaldığını söylüyor. Ancak bu iyileşmenin doğrudan beslenmeden kaynaklandığı henüz kesin olarak kanıtlanmış değil. Bağırsak şikâyetleri belirgin olanlarda düşük FODMAP diyeti en iyi araştırılmış yaklaşımlardan biri. Beslenme değişikliği tedavinin yerine geçmez, ama onu destekleyebilir. En doğru plan bir uzmanla birlikte yapılır.
“Hamile Kalınca Geçer” Doğru mu?
Hayır. Güncel Avrupa kılavuzu, hekimlerin kadınlara “hamilelik endometriozis belirtilerini azaltır” dememesini öneriyor. Bu bilgi, Defne’nin anlattığı “neden çocuk istemiyorsun?” baskısını da anlamlı kılıyor diyebiliriz. Endometriozis, çevreden gelen iyi niyetli ama yanlış tavsiyelerle değil, tıbbi bir planla yönetilmesi gereken bir hastalık.
Önemli Hatırlatma Adet döneminde ağrı kesici almadan günlük hayatınızı sürdüremiyorsanız, okula ya da işe gidemiyorsanız, bu normal değildir. Bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurun.
Kronik hastalıklarla yaşayanların diğer hikâyeleri için Hastalıkla Yaşam sayfamıza göz atabilirsiniz.













